INTUÏTIEF SNOEPEN: HOE JE ERVOOR ZORGT DAT PEPERNOTEN EN DERGELIJKE JOUW LEVEN NIET BEHEERSEN

Herken je dit? Het is september, je loopt nietsvermoedend door de winkel voor je wekelijkse boodschappen en ineens liggen ze daar weer. Pepernoten. Het lijkt wel alsof ze er elk jaar vroeger liggen, verdorie! Dat betekent dat je nóg meer weken tegen ze aan gaat lopen en het door je hoofd spookt of je ze dit keer wel meeneemt of niet. Je schudt de gedachte van je af en loopt verder. Het is nu echt nog te vroeg om pepernoten te kopen. Maar vanaf wanneer is het eigenlijk wél oké, vraag je je daarna direct af. Je weet dat als je ze eenmaal in huis hebt, de zak ook open en vrij snel op gaat. Een diepe zucht volgt. Als je jezelf nou gewoon beter onder controle had! Maar het lijkt wel alsof de pepernoten bepalen wanneer ze gegeten worden in plaats van andersom. Je neemt je altijd voor om maar een klein bakje te nemen en uiteindelijk is toch bijna de halve zak leeg. Dus het zal de volgende keer ook wel weer misgaan. Gefrustreerd ga je naar huis en probeer je de pepernoten uit je hoofd te zetten en het kopen zo lang mogelijk uit te stellen. De eerste keer dat je ze in huis haalt, pak je netjes eerst een klein bakje. Maar daarna heb je nog meer trek. Je accepteert maar gewoon je verlies en gaat met de zak in je hand, kauwend voor de tv zitten. Binnen 2 dagen is de zak inderdaad leeg en jij verbiedt jezelf de komende 3 weken nog eens pepernoten in huis te halen. Je bent nog gefrustreerder en geeft jezelf en je gebrek aan doorzettingsvermogen de schuld.

Herken jij jezelf in deze ervaring? 

Veel mensen hebben er moeite mee om iets niet direct in 1 of 2 keer op te eten. Voor de een zijn het pepernoten zoals in dit voorbeeld. Voor de ander chips en voor weer iemand anders de lievelingschocolade. De reden dat je het moeilijk vindt om hier controle over te krijgen heeft te maken met twee mechanismen: restrictie en opgeven. Hoe meer we ergens een restrictie op leggen, hoe aantrekkelijker hetgeen voor ons wordt en hoe moeilijker het wordt om de restrictie in stand te houden. Wanneer we eenmaal opgegeven hebben en de restrictie weghalen, eten we ongecontroleerd alles op wat binnen handbereik ligt. De enige oplossing lijkt een nog strengere restrictie. Maar dat is niet zo.

Hoe dit precies werkt, leg ik je even wat beter uit.

Zo werkt restrictie je tegen

Je hebt twee vormen van restrictie waar je zelf invloed op hebt: fysieke restrictie en mentale restrictie. Fysieke restrictie betekent dat je de letterlijke inname van voedingsmiddelen beperkt. In het voorbeeld gebeurt dit als je al aan het eten bent en jezelf oplegt het maar bij 1 klein bakje te houden en niet meer. Mentale restrictie betekent dat je jezelf mentaal niet toestaat om iets of meer van iets te gaan eten. Dit gebeurt in het voorbeeld wanneer je beslist dat het nog te vroeg is om pepernoten te kopen, en dat je de komende 3 weken geen nieuwe mag kopen, hoewel je dat eigenlijk wel zou willen. 

Daarnaast zijn er nog vormen van restrictie waar je zelf weinig eigen invloed op hebt. In dit voorbeeld is er nog de restrictie dat pepernoten niet het hele jaar door beschikbaar zijn. Zelfs als je het nog zo graag zou willen, kun je ze dus niet altijd kopen. Zodra ze er wel zijn, voel jij je er extra tot aangetrokken. Dit noemen we het ‘limited edition effect’. Het effect waarbij we een sterke aantrekkingskracht ervaren tot dingen die maar tijdelijk of in mindere getallen beschikbaar zijn. Het is de reden dat verjaardagstaart moeilijker af te slaan is dan hagelslag op brood. Hagelslag op brood kan immers altijd, terwijl je waarschijnlijk niet wekelijks de mogelijkheid hebt verjaardagstaart te eten.

Al deze restricties, binnen je eigen invloed en daarbuiten, hebben als gevolg dat je aandacht meer en meer getrokken wordt door het “verboden” of gelimiteerde voedingsmiddel. De respons die vanuit de hersenen komt is om te zorgen dat we dit voedingsmiddel tóch weten te bemachtigen. En aangezien dat vrij makkelijk is met winkels waar je alles bijna altijd kunt kopen, is dit vaak ook wat er gebeurt.

Zo werkt opgeven je tegen

Opgeven is een tweede belangrijk mechanisme dat een rol speelt in de bovenstaande situatie. Op het moment dat je beseft dat je “gefaald” hebt met het originele plan om maar een klein bakje van iets te nemen, beslis je om het helemaal op te geven. Je schakelt je kritische gedachten letterlijk uit en begint zonder er nog over na te denken maar te eten en te eten totdat de zak helemaal leeg is en je verlost bent van die sterke aantrekkingskracht. Of totdat je zo misselijk bent, dat je gewoon niet meer verder kunt eten. Wat hier speelt noemen we het “what the hell effect”. Dit is het effect dat optreedt wanneer we merken dat we iets wat we ons hadden voorgenomen, toch niet meer perfect kunnen doen. We gooien de handdoek in de ring. En omdat het vervelend is om jezelf te zien opgeven, schakel je voor die tijd even uit wat je kritische denkvermogen en de stop-knop betreft. En zo gaat de zak uiteindelijk bijna of helemaal leeg terwijl je er niet eens meer bewust bij was.

Hoewel het veel voorkomt en je hier zeker niet alleen mee bent, is dit geen fijn of ook maar helpend eetgedrag en hoef je hier niet je hele leven mee te blijven rondlopen. Je kunt er wat aan doen. 

Een paar tips geef ik je hieronder alvast.

Neem de houding aan “Ik mág alles, maar ik wíl niet alles.”

Oftewel, verwijder de mentale restrictie. In plaats van direct te bepalen dat je iets niet mag, stel jezelf de vraag of je dat iets op dit moment wilt. De eerste tijd zal dat wellicht een volmondige “ja!” zijn, je hebt immers langer restrictieve gedachtes over dit voedingsmiddel gehad en dat werkt nog even door. Raak niet in paniek, je wilt echt niet elke dag pepernoten eten voor de rest van je leven en bent hier gauw genoeg op uit gekeken. Net zoals dat je waarschijnlijk niet elke dag meer Fristi drinkt, hoewel je dat als kind (toen het van je ouders waarschijnlijk niet mocht) wél elke dag wilde. Zodra iets mag, neemt de zin neemt snel af. En op dat moment kun je het voedingsmiddel kopen en eten wanneer je er echt zin in hebt en niet omdat het je beheerst. Zo komt de controle over voedingsmiddelen stapsgewijs weer bij je terug.

Eet zoveel als je echt zin hebt

Hierdoor verwijder je de fysieke restrictie. Beslis niet van tevoren al hoeveel je zult gaan eten. Sta jezelf toe om zoveel te eten als je op dat moment zin hebt. In het begin zal dit waarschijnlijk meer zijn dan de restrictie die je jezelf had willen opleggen. Maar aangezien je je daar toch zelden aan kunt houden is dit slechts schijn. Hoe vaak eet je daadwerkelijk zoveel als je jezelf hebt opgelegd? Meestal veel meer, tot de zak bijna leeg is. Jezelf toestaan om te eten hoeveel je wilt, voorkomt het ‘what the hell effect’ en je eet uiteindelijk minder. En door dit jezelf toe te staan en te oefenen, komt het punt waarop je genoeg hebt gehad steeds sneller. En nog veel belangrijker, op deze manier heb je er daadwerkelijk controle over. Iemand die echt controle heeft over zijn voeding, heeft geen angst om te overeten. Al het andere is schijn-controle onder het masker van regels en restricties.

Verwijder oordelen

In het bovenstaande voorbeeld zitten veel oordelen. Een paar duidelijke zoals: “Het is echt nog te vroeg om nu pepernoten te kopen” en “Het gaat sowieso weer mis want dat gaat het altijd.” en meer subtiele oordelen zoals het moment waarop je accepteert gefaald te hebben en de handdoek in de ring gooit voordat je de hele zak leeg eet. Oordelen werken je tegen. Ze versterken de restrictie of roepen een bepaalde situatie zelfs over je af. Dit heet het ‘self-fulfilling prophecy effect‘, het effect waarbij we een ongewenste situatie juist oproepen door er vaak aan te denken. Oefen met het loslaten van oordelen zodra je ze opmerkt. Als jij in september al pepernoten wilt eten, dan kun je dat doen als je dat wilt. Probeer het gewoon eens. Drink eens cola bij je ontbijt, eet pepernoten in september of 2x pizza in de week. Het zal even spannend zijn en misschien ga je wel een paar keer helemaal los, maar het nieuwe is er gauw vanaf zodra dit soort dingen gewoon zonder oordeel mogen van jezelf.

Verwacht geen magie

Zo makkelijk als je dit artikel in 10 minuten hebt weg gelezen werkt veranderen natuurlijk niet echt. Jezelf veranderen is een van de moeilijkste dingen die er zijn, maar je op het pad ernaartoe bevinden alleen al, is ongelofelijk waardevol voor de rest van je leven. Verwacht niet dat je dit binnen een paar weken al helemaal beheerst. Verwacht niet dat je niet een keer geschrokken zult zijn als je ondanks deze tips toch de hele zak van iets hebt leeggegeten. Het kost echt tijd voordat je de vruchten ervan plukt, maar uiteindelijk zul je ontzettend blij zijn dat je hieraan gewerkt hebt.

De eerste stap zetten

Als het je lukt om de komende tijd op te merken wanneer je restrictieve gedachten of gedrag vertoont, of je herkent het limited edition of what the hell effect, ben je al hartstikke goed op weg. Nadat het je lukt dit te herkennen, kun je proberen er invloed op uit te oefenen met de tips in dit artikel. 

Samen met mij kun je dit ook nog intensiever aanpakken in een coachingstraject.

Heeft dit artikel jou geholpen? Dan kan het misschien ook anderen helpen. Deel het gerust of stuur het door.

Maritza Kolenbrander

Maritza Kolenbrander

Voedingspsychologe/coach & personal trainer voor vrouwen.

Gerelateerde blogs